Thứ 2 - Ngày 25/10/2021
CHÀO MỪNG QUÝ VỊ VÀ CÁC BẠN ĐẾN VỚI WEBSITE TRUNG TÂM XÚC TIẾN DU LỊCH THÁI BÌNH
  • Biển Thái Bình

    Nhắc đến Thái Bình, "Quê hương năm tấn" nổi tiếng, nhiều người nghĩ rằng nơi đây chỉ có cánh đồng lú...

  • Tháng 3 gọi hoa gạo về

    Hoa gạo thường nở rộ vào tháng 3, thời điểm này rất nhiều nhiếp ảnh gia tìm về những miền quê để lưu...

Di tích - Danh thắng
Truyền thuyết về mộ tổ nhà Trần ở Thái Đường

01/03/2021

    Làng Tam Đường thuộc xã Tiến Đức, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình, xưa có tên là Thái Đường. Sở dĩ gọi là Tam Đường vì làng gộp lại từ ba thôn Phúc Đường, Ngọc Đường và Thái Đường. Nhà Trần đã chọn Tam Đường làm tôn miếu để đặt lăng tẩm các vị vua đầu triều. Tam Đường hiện đang lưu giữ ba ngôi mộ lớn của ba vị vua đầu triều Trần là Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông và Trần Nhân Tông.


Ba ngôi mộ vua Trần tại làng Tam Đường.

Tôn miếu và lăng tẩm, cùng đền miếu thờ tổ tiên và các tiên đế, tiên hậu, là khí thiêng ân trạch truyền đời của vương tộc, là lực lượng tinh thần để quy tụ lòng dân trăm họ dưới một ngọn cờ. Tôn miếu hưng hay phế, mồ mả tổ tiên an toàn hay bị đào bới, thì vương triều vinh hay nhục, còn uy linh để ngự trị trên xã tắc hay mất thiêng với bàn dân thiên hạ.

Theo nhà nghiên cứu Đặng Hùng (Hội viên Hội Khoa học lịch sử Việt Nam), từ xa xưa người Việt cổ đã đến và cư ngụ tại thôn Tam Đường, dựa vào các gò đống (đất nổi) để sinh sống bằng nghề đánh cá, trồng lúa lốc. Thói quen trồng lúa lốc vẫn còn đến đầu thế kỷ 20. Vì vậy có thể nhận thấy rằng nhà Trần chọn Tam Đường xây dựng lăng tẩm, đắp những ngôi mộ lớn là để hướng về tổ tiên, về nguồn cội, biểu hiện cho vượng khí ân trạch của vương tộc họ Trần trường tồn, phát triển.

        Ông tổ họ Trần là Trần Kinh đến hương Tức Mặc (Nam Định ngày nay) rất thạo sông nước, sống bằng nghề chài lưới, lênh đênh trên sông Nhị Hà; chỗ nào cũng là nhà, lấy người con gái ở hương ấy, sinh ra Trần Hấp. Vào thời Lý Thần Tông (1128 - 1138), có một thầy địa lý đi xem tướng đất, thấy ở hương Tinh Cương xã Thái Đường, huyện Ngự Thiên, phủ Long Hưng có một gò Hoả Tinh, thầy nghĩ rằng nơi này hẳn không phải là hoang địa. Rồi thầy vào làng Tây Nha gặp một người họ Nguyễn, xin đặt đất táng mộ. Xong việc thì những người họ Nguyễn ở làng này đem lòng bội bạc trói thầy quẳng xuống sông. Lúc đó Trần Hấp đánh cá, thấy người kêu cứu liền tới đem lên thuyền và hỏi duyên cớ. Thầy địa lý cảm tạ ơn cứu mạng của Trần Hấp nên đã chỉ cho Trần Hấp nơi cát địa đặt mộ tổ.

Theo sự chỉ dẫn của thầy, giờ lành, ngày Tân Dậu, tháng Đinh Tỵ, năm Quý Sửu, Trần Hấp di mộ cha từ Tức Mặc (Nam Định ngày nay) về đặt tại gò hoả tinh, tiền của tốn phí hơn nghìn hốt. Mộ đặt tại hướng Càn (Bắc) nhìn ra ngã ba sông lớn, tục gọi là cửa vàng. Phí sau gối lên cổ bi phục tượng, tả hữu la liệt cờ trống. Thế đất đặt mộ cha Trần Hấp, theo thầy địa lý là ‘‘phấn đại đương giao chiếu, liên hoa đối diện sinh, tha nhật dĩ đắc thiên hạ’’ ( nghĩa là phấn son cùng chiếu rọi, trước mặt nở hoa sen, sau này có người do nhan sắc mà lấy được thiên hạ), lại nói: ‘‘nữ nhập cung phi, nam cư phụ chính’’.

Gạt bỏ những yếu tố hoang đường thần bí của truyền thuyết trên, sẽ chắt lọc được những tư liệu khá logíc của mỗi sự kiện, trong từng thời gian cụ thể. Sau đây là những điều ghi chép của sử sách về mộ tổ nhà Trần như sau:

Đại Nam Nhất Thống Chí chép: ‘‘Mộ tổ nhà Trần xã Thái Đường huyện Hưng Nhân, trước kia có bia nhưng từ khi Tây Sơn nổi lên thì bia này đã mất chỉ còn lại con rùa. Ở đây có miếu thờ 4 vua Trần: Thái Tổ, Thái Tông, Thánh Tông, Nhân Tông.’’

Sách Kiến Văn Tiểu Lục của Lê Quý Đôn, khi chép về mộ của Khâm Thiên Tướng Quốc Trần Nhật Hiệu ở Dương Xá sát cạnh làng Tam Đường, có giải thích thêm: ‘‘lại có một ngôi mộ nữa không rõ là của ai, cũng rộng chừng 5 sào. Hiện nay còn một con rùa bằng đá, còn bia thần đạo thì nghe đâu lâu nay xã Ngự Thiên chiếm ruộng kế tự, nhân đấy lấy trộm bia rời đi chỗ khác và cho phá huỷ đi mất tích. Bên cạnh mộ chỉ còn 8 Mẫu tự điền’’.

Đối chiếu hai tư liệu trên cho thấy: Ngôi mộ mà Lê Quý Đôn khảo cứu, sau này đến thế kỷ XIX Đại Nam Nhất Thống Chí cho là mộ tổ thời Trần là có cơ sở.  Nhân dân truyền tụng, rùa đá đội bia ở 8 mẫu tư sào ấy là đất của Thái Đường nằm trên cánh đồng giáp thôn Dương Xá và xã Hồng An. Rùa bị chặt đầu vì dân Hồng An xưa (Ngự Thiên) sợ rùa bò đến đâu thì chiếm đất đến đó. Vị trí con rùa và địa danh 8 mẫu tư điền nhân dân còn nhớ rõ. Vị trí ấy cách 3 nấm phần khoảng 700m về phía Nam, giáp xã Hồng An bây giờ.

Trải qua 28 năm trước khi sinh Trần Lý, hẳn Trần Hấp đã gắn bó với vùng đất Thái Đường. Khi Trần Lý trưởng thành đã tiến về phía Bắc và định cư ở làng Hải Ấp (nay là xã Canh Tân) cách xã Tiến Đức 3 km. Thực tế, dònh dõi họ Trần thạo nghề sông nước; dọc địa bàn ven sông Hồng là ngư trường hoạt động chủ yếu là lẽ đương nhiên. Thái Đường với Hải Ấp cách nhau không đáng là bao. Vào thời Lý Cao Tông (1176 - 1210), Hải Ấp là quê hương của tướng quân Đàm Phùng Thị, một danh nhân triều Lý. Con gái của Đàm tướng quân trở thành hoàng hậu của vua Lý Cao Tông. Bà hoàng hậu họ Đàm đã sinh ra thái tử Sảm.

Lúc ấy, họ Trần ở vùng Hải Ấp, Hưng Hà, là quê ngoại của vua Lý Cao Tông nhờ có nghề chài lưới mà giàu có, có thế lực, quy tụ được lòng dân. Trần Lý sinh được 4 người con, 2 trai, 2 gái. Một trong hai người con gái ấy là Trần Thị Dung, sau này kết duyên cùng Thái tử Sảm của vương triều Lý. Thiên tình sử đó diễn ra trong bối cảnh quốc gia có nhiều biến loạn. Kết quả của cuộc tình mặn mà ấy là hai công chúa Thuận Thiên và Chiêu Hoàng ra đời. Để rồi sau này công chúa thứ hai là Lý Chiêu Hoàng trở thành hoàng hậu đầu tiên của ông vua Trần. Đó là Trần Cảnh.

Như vậy, nhà Trần ở Tức Mặc chỉ có một đời, từ đời Trần Hấp đã di mộ tổ sang Thái Đường (năm 1133) thì Tức Mặc chỉ còn là quê ngoại. Tính đến Trần Cảnh thì nhà Trần ở đất Long Hưng trước khi dấy nghiệp đã có tới 4 đời: Trần Hấp sinh Trần Lý, Lý sinh Thừa, Thừa sinh Cảnh - là vị vua khai sáng triều Trần.

Vì vậy có thể nói rằng: Thái Đường, phủ lộ Long Hưng (Tiến Đức ngày nay) là nơi phát tích nhà Trần, nơi sinh tồn phát triển và dựng nghiệp của một triều đại có nhiều công lao xây dựng và bảo vệ quốc gia Đại Việt trong lịch sử phong kiến Việt Nam.

Đức Ngọc
 
Bản quyền thuộc Trung tâm xúc tiến du lịch Thái Bình
Địa chỉ: 194 Hai Bà Trưng - Thành phố Thái Bình
Mọi chi tiết xin liên hệ: Tel: 02273.645.806
Email: dulichthaibinhtb@gmail.com